Bidden als het droog is:
geloven wanneer God ver weg voelt.

Niemand zegt het hardop in de kerk. Maar in de spreekkamer hoor ik het vaak, meestal pas na een paar gesprekken, en bijna altijd met een schuldig gezicht: "Bidden lukt niet meer. Ik zeg de woorden, maar er is niemand aan de andere kant. Althans, zo voelt het."

De man die het zegt denkt meestal dat hij de enige is. Dat is hij niet. De droogte waar hij doorheen gaat heeft een lange geschiedenis, oudere papieren dan welke opwekkingsbundel ook. Ze staat in de Psalmen, ze staat in Job, en de kerkgeschiedenis kent er zelfs een eigen naam voor: de donkere nacht van de ziel.

Droogte is geen defect

We leven in een geloofscultuur die op ervaring leunt. Aanbiddingsmuziek die iets moet losmaken, diensten die je moeten raken, stille tijd die je moet opladen. Daar is niets mis mee, tot het moment dat de ervaring uitblijft. Dan concluderen veel mannen dat er iets kapot is. Aan hen, of aan het geloof zelf.

Maar wie de Bijbel leest, ziet een ander patroon. David schrijft: "Mijn God, mijn God, waarom hebt U mij verlaten?" (Psalm 22). Niet als afvallige, maar als de man naar Gods hart. De Psalmen, het gebedenboek dat Israël en de kerk al duizenden jaren gebruiken, bestaan voor een groot deel uit klacht. Blijkbaar hoort het bij het echte leven met God dat er tijden zijn waarin Hij zwijgt, of lijkt te zwijgen.

Dat besef alleen al haalt de druk eraf. Je hoeft niet elke week iets te voelen om een man van God te zijn. Droogte is geen bewijs van afstand. Soms is het zelfs het tegendeel: je merkt de stilte juist op omdat je Hem mist. Onverschilligheid mist niets.

Waar droogte vandaan kan komen

Toch loont het om eerlijk te kijken. Droogte heeft niet altijd, maar wel vaak een aanwijsbare bodem:

• Uitputting. Een leeg lichaam bidt niet makkelijk. Wie structureel over zijn grenzen leeft, merkt dat als eerste in de fijngevoeligste lagen: aandacht, verwondering, gebed. Geloofsdroogte is soms gewoon vermoeidheid in vermomming.
• Onuitgesproken teleurstelling. Een gebed dat niet verhoord werd. Een verlies dat God had kunnen voorkomen en niet voorkwam. Veel mannen parkeren die teleurstelling, uit eerbied of uit angst. Maar een gesprek waarin één partij iets groots verzwijgt, wordt vanzelf vlak. Ook met God.
• Een Godsbeeld dat knelt. Wie God vooral als inspecteur heeft leren kennen, houdt het bidden op den duur niet vol. Niemand zoekt graag contact met een inspecteur. Soms moet een oud beeld eerst sterven voordat er echt gebeden kan worden, en die sterfte voelt van binnen als droogte.
• Een seizoen van God zelf. En soms is er geen oorzaak te vinden. Schrijvers als Johannes van het Kruis zagen in de donkere nacht geen straf, maar een fase waarin God een gelovige losser maakt van gevoelens óver Hem, om hem dichter te brengen bij Hemzelf. Je kunt dat niet forceren of versnellen. Wel doorstaan.

De klaagpsalm: gebedstaal voor mannen

Als er één gebedsvorm is die mannen ligt en die we zelden gebruiken, is het de klaagpsalm. De structuur is simpel en eerlijk. Eerst de klacht, onverbloemd: hoelang nog, waarom, waar bent U. Dan de herinnering: wat U eerder deed, wie U was in mijn leven. En dan, vaak pas in de laatste regels, een klein scharnier: en toch. "En toch vertrouw ik op uw liefde" (Psalm 13).

Let op de volgorde. De psalmist poetst de klacht niet weg om vroom te eindigen. Hij klaagt zich een weg naar het vertrouwen toe. Voor mannen die geleerd hebben hun binnenwereld kort te houden is dat een bevrijdende vorm: je hoeft niet positief te beginnen. Je mag beginnen waar je bent.

Probeer het eens schriftelijk. Pak een vel papier en schrijf je eigen psalm in drie delen: dit is er (alles, ongefilterd), dit heb ik van U gezien (al is het lang geleden), en toch. Als het "en toch" er vandaag niet komt, laat het vel dan onaf. God leest ook onafgemaakte psalmen.

Kleinere vormen voor droge grond

In droge tijden helpt het om de vorm te verkleinen in plaats van te vergroten. Niet langer bidden, maar korter en concreter:

• Het adem-gebed. Eén zin op het ritme van je ademhaling. Inademen: "Heer Jezus Christus". Uitademen: "ontferm U over mij". Eeuwenoud, en het werkt ook als je hoofd te moe is voor zinnen. Het lichaam bidt mee; de ademoefening uit de kennisbank laat zien waarom dat geen trucje is.
• Het eerlijke minuutgebed. Zestig seconden, één regel: "Dit is er vandaag. Ik leg het hier neer. Amen." Geen opsmuk. Trouw zit niet in lengte.
• Bidden met andermans woorden. Als je eigen woorden op zijn, leen die van de Psalmen. Lees er elke dag één hardop, traag, en stop bij de zin die raakt. Je hoeft niets te produceren, alleen mee te spreken.
• Wandelend bidden. Veel mannen bidden makkelijker in beweging dan op een stoel. Een vast rondje, zonder telefoon. Wat opkomt, spreek je uit. Wat niet opkomt, hoeft niet.

Blijven komen, zonder toneel

De kern van alles hierboven is één beweging: blijven komen, en stoppen met doen alsof. Droogte wordt pas giftig als er toneel bij komt: naar buiten de sterke broeder spelen terwijl het van binnen al maanden stil is. Dat kost energie die je niet hebt, en het maakt de eenzaamheid dubbel.

Zoek daarom minstens één plek waar je het hardop mag zeggen. Een vriend, een broeder, een kring die meer is dan agenda-afstemming. En als de droogte verweven blijkt met uitputting, verlies of een geschiedenis die zwaarder weegt dan een gesprek onder vier ogen kan dragen, dan is begeleiding geen omweg maar een vorm van ernst. In mijn praktijk krijgt geloof een volwaardige plek naast hoofd, hart en lichaam. Juist in de droge stukken valt daar veel te vinden.

Wie verder wil lezen over de bodem onder dit alles: Geworteld zijn in God gaat over wortels die water zoeken, ook in droge grond. Jeremia 17 belooft niet dat de hitte uitblijft. Wel dat de boom aan het water zijn blad niet verliest.